بعضی موضوعات در بیان سادهاند. اما توجه به آنها در عمل دشوار است. بسیاری از حرفهایی که در تفکر سیستمی میخوانیم و میآموزیم، از این جنس هستند.
وقتی تعریف سیستم را مرور میکنیم، همهچیز ساده و شفاف بهنظر میرسد: «سیستم مجموعهای از دو یا چند جزء است که با یکدیگر در ارتباط هستند و بر یکدیگر تأثیر میگذارند.»
اما همین نکتهٔ ساده، تبعاتی دارد که معمولاً از چشممان دور میماند و میتواند منشاء بسیاری از اشتباهات سیستمی باشد.
در این درس میخواهیم یکی از این اشتباهات را مرور کنیم. اشتباهی که اگرچه ساده بهنظر میرسد، اما در کار و زندگی و محیط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ما مصداقهای فراوانی دارد. و همین نشان میدهد که برای دیدن آن به تلاش و تمرین نیاز داریم.
اشتباهی که در این درس میخواهیم به آن اشاره کنیم، «بهینه سازی جزئی» یا suboptimization است که در فارسی آن را به «بهینه سازی فرعی» و «بهینه سازی ثانویه» هم ترجمه کردهاند. متمم اصطلاح «بهینه سازی بخشی» را هم به عنوان معادلی مناسب برای suboptimization پیشنهاد میکند.
در بسیاری از کتابهای تفکر سیستمی و تحلیل سیستمها از جمله تفکر سیستمی قراچه داغی ، بهینه سازی جزئی یکی از مشکلات جدی در عملکرد سیستمها معرفی شده است ( + / + / + ).
برترین خودرو جهان (مثال راسل اکاف)
«اگر هیچ محدودیتی نداشته باشید و بخواهید برترین خودرو جهان را بسازید چه میکنید؟»
این سوالی است که راسل اکاف – از بزرگان تفکر سیستمی و از نظریهپردازان نگرش مدرن به سیستمها – همیشه در کلاسها و جلساتش مطرح میکرد. کسانی که با او کار کردهاند، این مثال را مثال محبوب او دانستهاند ( + ).
یک روش ظاهراً درست و کاملاً غلط
ممکن است تصمیم بگیرید تمام قطعات خودرو را فهرست کنید.
سپس برای طراحی هر قطعه، تمام خودروهای جهان را بررسی کرده و ببینید بهترین طراحی آن قطعه در کدام خودرو به کار رفته است. در ادامه، این قطعات را – که هر یک برترین در نوع خود هستند – مونتاژ کنید:
سپر این خودرو بهترین سپر موجود در جهان، لاستیک آن بهترین لاستیک و سیستم تعلیق آن بهترین سیستم تعلیق قابلتصور در جهان است. تکتک قطعات آن، همین ویژگی را دارند.
اما آیا آنچه پیش روی شماست، بهترین خودرو جهان است؟ قطعاً نه. آنچه حاصل میشود، نهتنها بهترین خودرو جهان نیست، حتی احتمالاً در حد یک خودرو معمولی هم کارایی نخواهد داشت.
آتلی هاردارسن خرید بک لینک (هارثارسن / Atli Harðarson) ساکن ایسلند که در زمینهٔ آموزش و فلسفهٔ آموزش فعالیت میکند، این مثال محبوب اکاف را در قالب یک کلیپ ویدئویی کوتاه نمایش داده است:
بهینه سازی جزئی (Sub-optimization)
همانطور که در ابتدای درس گفتیم، به این شیوهٔ بهینهسازی، بهینهسازی جزئی گفته میشود (در مقابل بهینهسازی کلی یا total optimization).
کسانی که به سراغ بهینهسازی جزئی میروند، بر این باورند که وضعیت هر بخش از سیستم را که بهتر کنیم، مستقل از اینکه بخشهای دیگر چه وضعیتی دارند، به هر حال اتفاق خوبی رقم خواهد خورد. به این مثالها توجه کنید:
دسترسی کامل به این درس و ۵۹ درس دیگر دربارهٔ تفکر سیستمی برای اعضای ویژه متمم در نظر گرفته شده است. تا کنون ۱۵۸۴۴ نفر از متممیها مجموعاً ۴۱۵۷۱ تمرین در درسهای تفکر سیستمی ثبت کردهاند.
با عضویت ویژهٔ متمم علاوه بر این ۵۹ درس به هزاران درس دیگر از جمله درسهای زیر دسترسی خواهید داشت:
مدل ذهنی | تفکر استراتژیک | تفکر نقادانه
کوچینگ | مشاوره مدیریت | استعدادیابی
تصمیم گیری | حل مسئله | مدیریت زمان | یادگیری
گزینهی دیگر هم پیگیری منظم مجموعه درسهای دوره MBA متمم است.
ثبت نام تجربهٔ متممیها
محصول آموزشی مرتبط
دوره صوتی آموزش تفکر سیستمی (شش ساعت)
تمرین
چه مثالهای دیگری از بهینه سازی جزئی در زندگی شخصی یا کسب و کارها دیدهاید یا میتوانید تصور کنید؟
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری تفکر سیستمی به شما پیشنهاد میکند:
تفکر سیستمی چیست؟ | دوره آموزشی تفکر سیستمی | از تعریف تا تحلیل سیستمها تفکر سیستمی به زبان ساده فایل صوتی معرفی دوره آموزشی تفکر سیستمی یک کلیپ تصویری درباره تفکر سیستمی (بالانس) راسل اکاف (راسل ایکاف) | تدوینگر تفکر سیستمی کتاب تفکر سیستمی (مدیریت آشوب و پیچیدگی) | جمشید قراچه داغی کتاب تفکر سیستمی | چگونه جزوه تفکر سیستمی دنلا مدوز به کتاب تبدیل شد؟ لودویگ فون برتالانفی | نویسندهٔ کتاب نظریه عمومی سیستمها پیتر سنگه و چند جمله کوتاه در مورد تفکر سیستمی تعریف سیستم چیست؟ | سیستمهای باز و بسته | چند مثال از انواع سیستم سیستم باز چیست؟ | ویژگیهای سیستم باز و چند مثال چگونه میتوان بهترین خودرو جهان را ساخت؟ | دام بهینه سازی جزئی رویکرد سیستمی در یک جمله | توجه به ترکیب (سنتز) به جای تجزیه (آنالیز) تفکر خطی در برابر تفکر سیستمی رفتارهای غیرمنتظرهٔ سیستمها | وقتی سیستم در برابر سیاستگذار مقاومت میکند رویکرد سیستمی | نگاه چندبعدی در برابر تکبعدی هم پایانی در سیستمها | برای رسیدن به مقصد تنها یک راه وجود ندارد گرفتار کدامیک هستید: مشکل سیستمی یا مشکل در سیستم؟ مدل کوه یخ در تفکر سیستمی | آیا به تفاوت رویداد و روند توجه دارید؟ گاوین اشمیت: فاصله بین خبرها و فهم ما مبانی تحلیل سیستم (اجزا، روابط، هدف) تحلیل سیستمها | بررسی اجزای سیستم: نقاط اهرمی، نقاط کلیدی و نقاط مرزی تعریف مرز سیستم چیست؟ | چرا تعیین مرز سیستم اهمیت دارد؟ تفاوت همبستگی و علّیت | لزوماً نمیتوان مطالعات آماری نظریهٔ علمی استخراج کرد راسل اکاف، تفکر سیستمی و هدفهای ضمنی مسائل چند ریشهای | زنبورهایی که ناپدید میشدند چه کسی مقصر است؟ | به علتهای نزدیک قانع نشویم بازخورد یا فیدبک چیست؟ بازخورد در مدیریت | هر نظر، نقد یا پیامی بازخورد نیست راهکارها را با توجه به محدوده اثر و افق زمانی آنها تحلیل کنید اثر مار کبرا | کاربرد تفکر سیستمی در سیاست گذاری نیازمندان دوردست | فاصلهٔ فیزیکی چه تأثیری بر وظایف اخلاقی میگذارد؟ آلاینده های محیطی | مفهوم «آلاینده» و «محیط» را گستردهتر ببینیم معرفی پادکست فریکونومیکس | استیون لویت و استیون دابنر جنگ با گنجشکها | هزینهٔ نادیده گرفتن پیچیدگیهای سیستمی مالیات پنجره | نیت خیری که سنگفرش جادهٔ جهنم شد دایره همدلی | ما با چه کسانی همسرنوشت هستیم؟ بدهی ما به آینده | عمری به اندازهٔ عمر همهٔ انسانها تعریف آرکتایپ چیست؟ (آرکی تایپ) | آشنایی با کهن الگوها چه فایدهای دارد؟ آرکتایپهای سیستمی | جابجایی بار در سیستم آرکتایپهای سیستمی | موفقیت سهم موفقهاست آرکتایپهای سیستمی | گلولههای برفی و محدودیتهای رشد آرکتایپهای سیستمی | فرسایش تدریجی اهداف و استانداردها آرکتایپهای سیستمی | هدف گذاری اشتباه برای سیستمها آنکس که راه حل مسئله را میدانست، عاشق مسئله شده است تعریف نگرش سیستمی با یک مثال از پیتر سنگه پارادوکس ایکاروس | چیزی که موفقمان کرده میتواند باعث شکستمان شود سواری رایگان | پسورد اینترنت همسایهام را میدانم! آیا نمایشگاه کتاب به کتابفروشیها آسیب میزند؟ مالیات آمازون یک راهکار سیستمی است یا غیرسیستمی؟ درباره مصرف پلاستیک و حفظ محیط زیست | تجربه ذهنی تجربه ذهنی | مشارکت در درآمد فارغ التحصیلان دانشگاهها ضررهای سیگار | سنگینترین حکم خسارت در تاریخ دادگاههای جهان اثر گلخانه ای | گرمایش زمین چیست و چرا باید به آن توجه کنیم؟ نباید چنین میشد | دربارهٔ متناسب نبودن علت و معلول! نگرش سیستمی (مرور و جمعبندی) | به روایت راسل اکاف کاربرد تفکر سیستمی در آینده پژوهی و آینده نگاری کتاب پنجمین فرمان نوشته پیتر سنگه درباره سازمان یادگیرنده کتاب رقص تغییر | چالشهای تغییر پایدار | پیتر سنگه کتاب «دربارهٔ سیستمهای هدفمند» | راسل اکاف مقایسه دو ترجمه از کتاب نسیم طالب | «پوست در بازی» و «باید پای خودت گیر باشه» پروژه پایانی تفکر سیستمی | رویکرد سیستمی در آموزش و پرورش منابع تکمیلی | دوره صوتی آموزش تفکر سیستمی محمدرضا شعبانعلی کارنامه شما در درس تفکر سیستمی چند مطلب پیشنهادی از متمم: نگرش سیستمی (مرور و جمعبندی) | به روایت راسل اکاف تحلیل سیستمها | بررسی اجزای سیستم: نقاط اهرمی، نقاط کلیدی و نقاط مرزی آیا نمایشگاه کتاب به کتابفروشیها آسیب میزند؟ درباره مصرف پلاستیک و حفظ محیط زیست | تجربه ذهنی سری مطالب حوزه تفکر سیستمی
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری تفکر سیستمی به شما پیشنهاد میکند:
تفکر سیستمی چیست؟ | دوره آموزشی تفکر سیستمی | از تعریف تا تحلیل سیستمها
تفکر سیستمی به زبان ساده
فایل صوتی معرفی دوره آموزشی تفکر سیستمی
یک کلیپ تصویری درباره تفکر سیستمی (بالانس)
راسل اکاف (راسل ایکاف) | تدوینگر تفکر سیستمی
کتاب تفکر سیستمی (مدیریت آشوب و پیچیدگی) | جمشید قراچه داغی
کتاب تفکر سیستمی | چگونه جزوه تفکر سیستمی دنلا مدوز به کتاب تبدیل شد؟
لودویگ فون برتالانفی | نویسندهٔ کتاب نظریه عمومی سیستمها
پیتر سنگه و چند جمله کوتاه در مورد تفکر سیستمی
تعریف سیستم چیست؟ | سیستمهای باز و بسته | چند مثال از انواع سیستم
سیستم باز چیست؟ | ویژگیهای سیستم باز و چند مثال
چگونه میتوان بهترین خودرو جهان را ساخت؟ | دام بهینه سازی جزئی
رویکرد سیستمی در یک جمله | توجه به ترکیب (سنتز) به جای تجزیه (آنالیز)
تفکر خطی در برابر تفکر سیستمی
رفتارهای غیرمنتظرهٔ سیستمها | وقتی سیستم در برابر سیاستگذار مقاومت میکند
رویکرد سیستمی | نگاه چندبعدی در برابر تکبعدی
هم پایانی در سیستمها | برای رسیدن به مقصد تنها یک راه وجود ندارد
گرفتار کدامیک هستید: مشکل سیستمی یا مشکل در سیستم؟
مدل کوه یخ در تفکر سیستمی | آیا به تفاوت رویداد و روند توجه دارید؟
گاوین اشمیت: فاصله بین خبرها و فهم ما
مبانی تحلیل سیستم (اجزا، روابط، هدف)
تحلیل سیستمها | بررسی اجزای سیستم: نقاط اهرمی، نقاط کلیدی و نقاط مرزی
تعریف مرز سیستم چیست؟ | چرا تعیین مرز سیستم اهمیت دارد؟
تفاوت همبستگی و علّیت | لزوماً نمیتوان مطالعات آماری نظریهٔ علمی استخراج کرد
راسل اکاف، تفکر سیستمی و هدفهای ضمنی
مسائل چند ریشهای | زنبورهایی که ناپدید میشدند
چه کسی مقصر است؟ | به علتهای نزدیک قانع نشویم
بازخورد یا فیدبک چیست؟
بازخورد در مدیریت | هر نظر، نقد یا پیامی بازخورد نیست
راهکارها را با توجه به محدوده اثر و افق زمانی آنها تحلیل کنید
اثر مار کبرا | کاربرد تفکر سیستمی در سیاست گذاری
نیازمندان دوردست | فاصلهٔ فیزیکی چه تأثیری بر وظایف اخلاقی میگذارد؟
آلاینده های محیطی | مفهوم «آلاینده» و «محیط» را گستردهتر ببینیم
معرفی پادکست فریکونومیکس | استیون لویت و استیون دابنر
جنگ با گنجشکها | هزینهٔ نادیده گرفتن پیچیدگیهای سیستمی
مالیات پنجره | نیت خیری که سنگفرش جادهٔ جهنم شد
دایره همدلی | ما با چه کسانی همسرنوشت هستیم؟
بدهی ما به آینده | عمری به اندازهٔ عمر همهٔ انسانها
تعریف آرکتایپ چیست؟ (آرکی تایپ) | آشنایی با کهن الگوها چه فایدهای دارد؟
آرکتایپهای سیستمی | جابجایی بار در سیستم
آرکتایپهای سیستمی | موفقیت سهم موفقهاست
آرکتایپهای سیستمی | گلولههای برفی و محدودیتهای رشد
آرکتایپهای سیستمی | فرسایش تدریجی اهداف و استانداردها
آرکتایپهای سیستمی | هدف گذاری اشتباه برای سیستمها
آنکس که راه حل مسئله را میدانست، عاشق مسئله شده است
تعریف نگرش سیستمی با یک مثال از پیتر سنگه
پارادوکس ایکاروس | چیزی که موفقمان کرده میتواند باعث شکستمان شود
سواری رایگان | پسورد اینترنت همسایهام را میدانم!
آیا نمایشگاه کتاب به کتابفروشیها آسیب میزند؟
مالیات آمازون یک راهکار سیستمی است یا غیرسیستمی؟
درباره مصرف پلاستیک و حفظ محیط زیست | تجربه ذهنی
تجربه ذهنی | مشارکت در درآمد فارغ التحصیلان دانشگاهها
ضررهای سیگار | سنگینترین حکم خسارت در تاریخ دادگاههای جهان
اثر گلخانه ای | گرمایش زمین چیست و چرا باید به آن توجه کنیم؟
نباید چنین میشد | دربارهٔ متناسب نبودن علت و معلول!
نگرش سیستمی (مرور و جمعبندی) | به روایت راسل اکاف
کاربرد تفکر سیستمی در آینده پژوهی و آینده نگاری
کتاب پنجمین فرمان نوشته پیتر سنگه درباره سازمان یادگیرنده
کتاب رقص تغییر | چالشهای تغییر پایدار | پیتر سنگه
کتاب «دربارهٔ سیستمهای هدفمند» | راسل اکاف
مقایسه دو ترجمه از کتاب نسیم طالب | «پوست در بازی» و «باید پای خودت گیر باشه»
پروژه پایانی تفکر سیستمی | رویکرد سیستمی در آموزش و پرورش
منابع تکمیلی | دوره صوتی آموزش تفکر سیستمی محمدرضا شعبانعلی
کارنامه شما در درس تفکر سیستمی
چند مطلب پیشنهادی از متمم:
نگرش سیستمی (مرور و جمعبندی) | به روایت راسل اکاف
تحلیل سیستمها | بررسی اجزای سیستم: نقاط اهرمی، نقاط کلیدی و نقاط مرزی
آیا نمایشگاه کتاب به کتابفروشیها آسیب میزند؟
درباره مصرف پلاستیک و حفظ محیط زیست | تجربه ذهنی
