فرض کنید یک شرکت بزرگ برای خرید محصولات شما به شرکتتان مراجعه کرده. اما مسئول خرید از شما رشوه میخواهد. آیا به او رشوه میدهید یا نمیدهید؟
فرض کنید میتوانید با تهیهٔ یک قطعهٔ ارزانتر، هزینهٔ تولید خود را به میزان چشمگیری کاهش دهید، اما کمی هم از کیفیت محصولتان کاسته میشود. این کار را انجام میدهید یا نمیدهید؟
فرض کنید بر اساس ارزیابیهای واحد منابع انسانی مشخص شده که یکچهارم کارمندهای مرکز تماس شرکت، صرفاً یک بیستم تماسها را پاسخ میدهند و این حداکثر توانایی آنهاست. آیا آنها را اخراج میکنید یا نمیکنید؟
فرض کنید یکی از بهترین همکاران واحد فروش، برخلاف بقیه، ساعت ورود و خروج را رعایت نمیکند. دیر میآید و زود میرود (و حاضر نیست رفتارش را تغییر دهد). او را حفظ میکنید یا اخراج میکنید؟
فرض کنید گارانتی محصولات شما یکساله بوده و محصول یک نفر دقیقاً یکسال و دو روز بعد خراب میشود. طوری که دیگر قابلاستفاده نیست. او از شما درخواست خدمات گارانتی کرده. آیا خدمات گارانتی را به او ارائه میدهید یا نه؟
در محیط کار هر روز چنین سوالهایی پیش روی شما قرار میگیرد و باید دربارهٔ آنها تصمیم بگیرید. قطعاً عوامل متعددی در چنین تصمیمهایی نقش دارند. اما یکی از مهمترین آنها «ارزش های سازمانی / organizational values» است: این که سازمان یا کسب و کار شما چه چیزهایی را «ارزش» میداند و در تصمیمگیری به آنها وزن میدهد.
مطالعهٔ درس ارزش های فردی
از شما انتظار داریم در پایان این درس
بتوانید ارزش های سازمانی را تعریف کنید و اهمیت ارزش های سازمانی را توضیح دهید.
بتوانید نمونه هایی از ارزش های سازمانی را فهرست کنید.
با فرایند تدوین ارزش های سازمانی آشنا باشید (آشنایی اولیه) و سوالهایی را که به کشف و تشخیص ارزشها کمک میکنند به خاطر بسپارید.
در خاطر داشته باشید که وفادار ماندن به ارزشها و حرف ارزشها ساده نیست و برای شما محدودیت ایجاد میکند. همچنین باید بتوانید برای این موضوع مثال بزنید.
درسها و دورههای آموزشی مرتبط
رفتار سازمانی | استراتژی | منابع انسانی | فرهنگ سازمانی | مشاوره مدیریت
هنگامی که در بحث تصمیم گیری به موضوع ارزش های فردی رسیدیم توضیح دادیم که یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر تصمیمهای ما ارزشهایمان هستند. به این معنی که ممکن است دو فرد که در شرایط کاملاً مشابه هستند و با یک مسئلهی کاملاً مشابه روبهرو شدهاند، هنگام مواجهه با گزینههای یکسان، بهخاطر «تفاوت در سلسله مراتب ارزشها» گزینههای متفاوتی را انتخاب کنند.
همین موضوع در سازمانها هم پیش میآید.
شما هیچوقت نمیتوانید صرفاً با نگاه به یک مسئله و گزینههای آن دربارهٔ اینکه کدام گزینه برای یک سازمان بهتر است قضاوت کنید، مگر اینکه ارزش های آن سازمان را بدانید.
با این توضیح، به قول انگلیسیزبانها میتوان گفت:
The strategic importance of organizational values cannot be overstated.
هر چه از اهمیت استراتژیک ارزش های سازمانی بگوییم باز هم کم است (overstate یعنی اغراق کردن. وقتی میگویند نمیتوانید اغراق کنید، یعنی هرقدر آن را بزرگ و مهم جلوه دهید، باز هم اغراق نشده است).
ما از ارزش های سازمانی واقعی حرف میزنیم
سالهاست چشم ما به دیدن فهرست ارزش های سازمانی عادت کرده است. این فهرستها را با عناوین مختلف نظیر:
ارزش های سازمانی (organizational values)
ارزش های کلیدی (core values)
اصول راهنما (guiding principles)
بیانیه ارزشها (value statement)
باورهای بنیادین (core beliefs)
نصبشده بر دیوار شرکتها و سازمانها یا ثبت شده در صفحات وبسایت آنها میبینیم.
بر اساس بررسی ما در وبسایت دهها شرکت ایرانی، کلمات زیر از جمله کلمات پرتکرار در ارزش های سازمانی بودند:
مسئولیتپذیری، نتیجهگرایی، مشتریمحوری، مربیگری، توانمندسازی، توسعه و تعالی، حرمت کلام، روابط شبکهای، سلامت، امنیت، خلاقیت، رازداری، دوستی، پیشرفت، نوآوری، رفتار بدون تبعیض، صداقت، کار تیمی، کیفیت، تلاش، شفافیت، ادب، حفظ کرامت انسانی، خلاقیت، نوآوری، تعامل بهتر با مشتری، رضایت مشتری
چنین تعبیرهایی بار معنایی مثبت دارند. اما آیا واقعاً در عمل به آنها توجه میشود؟
بسیاری از این فهرستها و بیانیهها، بیش از آنکه تأکیدی جدی و واقعی بر ارزشهای سازمان باشند، نوعی پیام تبلیغاتیاند که یا مدیران سازمانها به آنها باور ندارند، یا صرفاً شعارهایی هستند که بستری برای محقق شدن آنها فراهم نشده است.
از این مهمتر، حتی اگر فرض کنیم رعایت میشوند، آیا لازم است در فهرست ارزشهای سازمان بیایند؟ فهرست ارزشها، لیست خرید خوراکی نیست که هر چیز خوشطعم و خوشمزهای را در آن بگنجانیم. بلکه باید پشت تکتک مواردی که در فهرست ارزش های سازمانی قرار میگیرند، منطق و استدلال وجود داشته باشد. و نیز چون ذهن انسان آنقدر توانمند نیست که تعداد بسیار زیادی از ارزشها را به خاطر سپرده و مدام به خود یادآوری کند، مهم است که مشخص باشد آن چند مورد معدودی که بیشترین اولویت را دارند کدامند.
نقش ارزش های سازمانی در جهتگیری استراتژیک
موضوع ارزش های سازمانی در شاخههای متعددی از علم مدیریت مطرح میشود. در رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی ، ارزش های سازمانی را زیرمجموعهٔ فرهنگ سازمانی میبینند. یعنی بیشتر به عنوان مجموعهای از ویژگیهای مشترک در مدل ذهنی اعضای سازمان. در چنین نگاهی، تغییر فرهنگ معنا دارد و دربارهٔ اصلاح فرهنگ و نقش رهبران در شکلگیری و حفظ ارزشها هم حرف میزنند، اما سهم «تحلیل فرهنگ» پررنگتر است.
اما وقتی استراتژیستها سراغ ارزش های سازمانی میروند، بیشتر با نگاه «مهندسی فرهنگ» و «مهندسی ارزشها» به آن نزدیک میشوند. یعنی علاوه بر فکر کردن به این سوال که «ارزش های این سازمان چیست؟» به این سوال هم میاندیشند که «ارزشهای این سازمان چه باید باشد؟».
به همین علت، معمولاً در قلمرو استراتژی و بهویژه برنامه ریزی استراتژیک ، ارزشهای سازمانی را «ابزار جهتدهی به سازمان» میبینند. شاید اصطلاح «سه ستون جهتگیری استراتژیک سازمان» را شنیده باشید. منظور از این سه ستون، مأموریت ، چشم انداز و ارزشهای سازمانی هستند ( کالینز و پوراس با کتاب ساختن برای ماندن نقش مهمی در ترویج این نوع نگاه به فرهنگ و استراتژی داشتهاند).
تعریف ارزش سازمانی چیست؟
ماهیت تعریف ارزش سازمانی بسیار شبیه ارزش فردی است. اما از آنجا که برای جمعی از انسانها تعریف میشود، ظاهر و کلمات آن اندکی متفاوت است. در ادامه دو تعریف مختلف از ارزش سازمانی را مرور میکنیم. تعریف اول را گرت جونز در کتاب نظریه سازمان خود آورده است ( + ):
ارزشها اصول راهنما، معیارها، استانداردهایی هستند که انسانها از آنها برای قضاوت دربارهٔ مطلوب یا نامطلوب بودن رفتارها، اتفاقها، وضعیتها و نتایج و دستاوردها استفاده میکنند.
کالینز و پوراس ارزشهای سازمانی را کمی جدیتر و سختگیرانهتر تعریف میکنند. از مجموعهٔ حرفها و مثالهایی که آنها دربارهٔ ارزش های سازمانی مطرح میکنند میشود چنین تعریفی را استنتاج کرد ( + ):
ارزش های سازمانی اصول و چارچوبهایی هستند که تمام سازمان به آنها وفادار است و فراتر از هر قانون و قاعدهای قرار میگیرند.
تمام استراتژیها، تاکتیکها، برنامهها و اقدامها باید با رعایت این اصول و چارچوبها تنظیم و اجرا شوند و هیچکس، از هیأت مدیره و مدیرعامل تا اعضای شرکت در پایینترین لایههای هرم سازمانی، حق ندارند بر خلاف آنها گام بردارند.
کالینز و پوراس تأکید دارند که ارزشها در طول زمان تغییر نمیکنند و با وجود همهٔ تغییراتی که در دنیای اطراف وجود دارد، همچنان ثابت میمانند.
سوالهای پیشنهادی جیم کالینز برای تعیین ارزشها
دسترسی کامل به مجموعه درسهای استراتژی و تفکر استراتژیک برای اعضای ویژه متمم در نظر گرفته شده است.
با عضویت ویژهٔ متمم، علاوه بر دسترسی به این درسها، به هزاران درس دیگر از جمله درسهای زیر دسترسی خواهید داشت:
سیستمهای کنترل مدیریت | تفکر سیستمی | مدیریت منابع | کارآفرینی
ارزش آفرینی | مدل کسب و کار | پلتفرمها | مشاوره مدیریت | کوچینگ
مدل ذهنی | تصمیم گیری | گزارش نویسی | دیجیتال مارکتینگ
دوره MBA (پیگیری منظم مجموعه درسها)
ثبت نام تجربهٔ متممیها
محصولات آموزشی مرتبط
دوره صوتی حرفهای پیتر دراکر برای مدیران
دوره صوتی نکتههایی برای مدیران و مشاوران مدیریت
چند پرسش و پاسخ
قطعاً عبارت «مشاوره تدوین ارزش های سازمانی» یک عبارت درست، علمی و قابلدفاع است. یعنی تناقض درونی در آن وجود ندارد. اما اینکه چنین مشاورهای در عمل چگونه انجام شود، یا اینکه اساساً بتواند مفید باشد یا نه، مسئلهی دیگری است.
ما فهرستی با عنوان «بهترین ارزش های سازمانی دنیا» نداریم که کسی بتواند آنها را به سازمانها توصیه یا تجویز کند. ارزش های سازمانی بخشی از ماهیت و هویت یک سازمان هستند و ترجیحات بنیانگذاران و مدیران آن را منعکس میکنند. با این حال، ارزش های سازمانی معمولاً پنهان (tacit) و ضمنی (implicit) هستند. یعنی حتی ممکن است خود مدیر سازمان هم نتواند بهسادگی ارزشها را فهرست کند. از این مهمتر، حتی اگر بتواند چنین کاری انجام دهد، ممکن است در عمل و خارج از فضای برنامهریزی، بعضی از سیاستها و اقدامهایش با ارزشهایی که مد نظر دارد در تعارض باشند.
یعنی زیاد پیش میآید که مدیر بهنظر خودش در سطح استراتژیک به ارزشها توجه کند، اما در سطحهای روزمره و عملیاتی بهگونهای جلو برود که نهایتاً آن ارزشها نادیده گرفته شوند.
مشاور تدوین ارزش های سازمانی میتواند به مدیران کمک کند تا ارزشهای سازمانی را برای خود و همکاران شفافتر کرده، تعارضهای احتمالی در ارزشها را تشخیص داده، و فرایندها و سیستمهای کنترل مدیریتی در سازمان را با ارزشها همسو کنند.
با این توضیحات، میتوان مشاوره تدوین یا اعمال ارزشهای سازمانی را زیرمجموعهٔ مشاوره استراتژی در نظر گرفت.
این حرف کاملاً درست است که دنیا تغییر میکند و ارزشهای سازمانی هم ممکن است تغییر کنند. به همین علت، اگر اصرار دارید این گزاره را به شکلی بازنویسی کنید که درست باشد، باید بگویید: «ارزشها آخرین چیزی هستند که در یک سازمان تغییر میکنند.»
اما توجه کنید که حرف کالینز (و افراد دیگری که چنین حرفی میزنند) این نیست که واقعاً باید صد سال دیگر به این ارزش وفادار باشید. منظور آنها این است که حداقل در این لحظه که در مورد یک «ارزش» حرف میزنی باید تصور و باورت این باشد که یک ارزش دائمی و بلندمدت است. کاملاً ممکن است سالها بعد این ارزش تغییر کند. اما این منطقی نیست که همین الان بگوییم: من فکر میکنم X برای من ارزش است و البته ممکن است یکی دو سال دیگر آن را قبول نداشته باشم. در چنین وضعیتی، X حداکثر یک «اولویت استراتژیک» است و نه ارزش.
تمرین و مشارکت در بحث
اگر در سازمانتان مدیر هستید (یا با فرض اینکه در سازمانتان مدیر هستید) شش ارزش کلیدی سازمان (یا واحد سازمانی خود) را فهرست کنید.
حالا با خودتان فکر کنید که اگر قرار باشد سه مورد از این ارزشها را از فهرست حذف کنید (به عبارت دیگر: سه مورد از آنها را پای سه مورد دیگر قربانی کنید) کدام سه مورد را حذف میکنید و چه مواردی را نگاه میدارید.
اگر هم الان فعالیت سازمانی ندارید یا در جایگاه مدیر نیستید، سازمان یا حرفهای را که قصد دارید در آینده در آن فعالیت کنید انتخاب کرده و همین تمرین را انجام دهید.
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری استراتژی کسب و کار به شما پیشنهاد میکند:
دوره مدیریت استراتژیک | آموزش استراتژی کسب و کار
نکاتی که فقط یک مدیرعامل حرفه ای و باتجربه میداند
رشته مدیریت استراتژیک و سرفصل های آن در دانشگاهها
تاریخچه استراتژی و مدیریت استراتژیک
جنگل استراتژی | مکاتب استراتژی از دیدگاه مینتزبرگ
ذینفعان سازمان چه کسانی هستند؟ تئوری ذینفعان و تحلیل گروه های ذی نفع
کاملترین تعریف استراتژی چیست؟
گمشده در دریا | نکتهای مهم دربارهی ماهیت استراتژی
استراتژی به زبان ساده | با مروری بر مقاله استراتژی چیست مایکل پورتر
چشم انداز استراتژیک در سازمان و کسب و کار به چه معنا است؟
منظور از «عزم استراتژیک / نیت استراتژیک» چیست؟
بیانیه ماموریت چیست؟ (+ بررسی دو نمونه بیانیه ماموریت)
تعریف ارزش های سازمانی | چرا بیانیه ارزش های سازمانی تدوین میشود؟
تعریف مدیریت استراتژیک و تفاوت برنامه ریزی استراتژیک و مدیریت استراتژیک
برنامه ریزی استراتژیک چیست و سند استراتژی چگونه تدوین میشود؟
دلایل شکست برنامه ریزی استراتژیک | استراتژیهایی که مرده به دنیا میآیند
سطوح استراتژی در سازمان | انواع استراتژی بر اساس لایهی سازمانی
ایگور آنسوف | پدر استراتژی سازمانی و مدیریت استراتژیک
منظور از واحد کسب و کار استراتژیک (SBU) چیست؟
تجزیه و تحلیل محیط کسب و کار | تحلیل PESTEL چیست؟
پنج نیروی رقابتی پورتر و تحلیل صنعت به کمک آنها
تحلیل محیط داخلی سازمان | ارزیابی عوامل داخلی کسب و کار چگونه انجام میشود؟
انواع استراتژی | گزینه های استراتژیک پیش روی یک کسب و کار چیست؟
استراتژی رهبری هزینه | کاهش هزینه برای ایجاد مزیت رقابتی
استراتژی تمایز | متمایز بودن به عنوان یک استراتژی رقابتی
استراتژی تمرکز به عنوان یک استراتژی رقابتی
معنی انحصار چیست؟ بازار انحصاری چه ویژگیهایی دارد؟
مزیت رقابتی چیست و از چه راههایی ایجاد میشود؟
ائتلاف استراتژیک (Strategic Alliance) یا اتحاد استراتژیک چیست؟
تحلیل گروه های استراتژیک | ابزاری برای تحلیل ساختار صنعت
تحلیل رقبا در کسب و کار | چگونه آنالیز رقبا را انجام دهیم؟
مزیت پیشتاز بودن | آیا مزیت پیشگامی واقعیت دارد؟
استراتژی ادغام افقی | مقدمهی تثبیت تدریجی صنایع
توسعه کسب و کار و انتخاب استراتژی رشد | ماتریس آنسوف
استراتژی ادغام عمودی کسب و کارها و مزایا و معایب آن
تعریف مقیاس تولید | مفهوم صرفه جویی ناشی از مقیاس
از تولید انبوه تا سفارشی سازی انبوه
صرفه جویی ناشی از تنوع | چندمحصولی بودن به عنوان یک مزیت اقتصادی
ماتریس BCG یا ماتریس بوستون چیست؟ (+ مثال و نحوه استفاده)
کنیبالیزم | همجنس خواری در استراتژی، بازاریابی و فروش
استراتژی Lock-in و نصب زنجیر به پای مشتری
استراتژی افزایش سهم بازار یا افزایش سهم از کیف پول مشتری؟
ویژگیهای یک پلتفرم موفق
تحلیل استراتژیک صنعت شامل چه بخشهایی است؟
استراتژی و محصولات و خدمات اسیرکننده
مسئولیت اجتماعی شرکت چیست و به چه معناست؟
سبزشویی | Greenwashing چیست و چرا انجام میشود؟
نقشه استراتژی | ابزاری برای تعیین گامهای عملی در اجرای استراتژی
انحراف خرید بک لینک استراتژیک (رانش استراتژیک) | چگونه زمین زیر پایمان خالی میشود؟
مدل هفت S مکنزی چیست و چه میگوید؟
کتاب چهار اصل اجرای استراتژی
استراتژی برای کسب و کارهای کوچک به چه معناست؟
گزارشهای مدیریتی | شش روند اصلی که آینده را شکل میدهند
معرفی کتاب خردهروندها | روندهای کوچکی که تغییرات بزرگ اطراف ما را میسازند
وابستگی به مسیر | اثرات بلندمدت انتخابهای کوتاهمدت
تیم قرمز | تحلیل کسب و کار و جستجوی نقاط ضعف در رقابت
گری همل کیست؟ (به همراه معرفی کتابهای گری همل)
کتاب مزیت رقابتی ملل (مایکل پورتر)
کتاب استراتژی رقابتی مایکل پورتر
جیم کالینز (جیمز کالینز) | معرفی، زندگی نامه و کتابها
کتاب مدیریت استراتژیک فرد آر دیوید
بزرگان مدیریت استراتژیک
کتاب ساخت ژاپن | آکیو موریتا و داستان رشد سونی
معرفی کتاب استراتژی کارساز | علت عملی نشدن استراتژی کسب و کار چیست؟
مایکل پورتر | از نظریهپردازان استراتژی رقابتی و مزیت رقابتی
چند مطلب پیشنهادی از متمم:
شرایط محیطی تغییر کرده، شما چقدر تغییر میکنید؟
کتاب ساختن برای ماندن | جیم کالینز و جری پوراس
مجموعه عکس کامیونها و توکها | پروژهٔ کریستوفر هرویگ
جملههای روزانه (۱۰۱) | جملاتی دربارهٔ خیال، اضطراب، زمان و زبان
