اگر دوست دارید ذهن تحلیلگری داشته باشید و بتوانید سناریوهای محتمل برای آینده را بهتر تشخیص دهید، یکی از بهترین کارها مطالعهٔ تاریخ است. تاریخ نه لزوماً به این معنا که دنبال پادشاهان و سلسلههای گذشته بگردید، بلکه به این معنا که در هر حوزههای که علاقه دارید، ببینید در گذشته چه اتفاقاتی افتاده، چه تحلیلها و پیشبینیهایی وجود داشته و در نهایت مسیر ماجرا چگونه پیش رفته است.
این اصلاً به آن معنا نیست که تاریخ همیشه خود را تکرار میکند. اتفاقاً همیشه ممکن است تفاوتهایی بین امروز و گذشته وجود داشته باشد که در نگاه اول به چشم نیاید. و اینجاست که تحلیلگر سطحی بهاشتباه داستان آینده را بر اساس گذشته مینویسد و با قطعیت حکم صادر میکند.
بنابراین وقتی برای تمرین تحلیلگری تاریخ را مرور میکنید، همزمان باید به دو سوال فکر کنید:
وضعیت امروز از چه جهاتی به وضعیت گذشته شبیه است؟
چه تفاوتهایی بین وضعیت امروز و وضعیت گذشته وجود دارد؟
وقتی ابتدا به این دو سوال فکر کردید و پاسخشان مشخص شد، میتوانید به سراغ سوال اصلی بروید: دربارهٔ آینده چه سناریوهایی متصور است؟
نمونهای از این تمرین را در زمستان هوش مصنوعی انجام دادهایم.
این بار میخواهیم به سراغ سالهایی برویم که استفاده از اینترنت برای تقلبهای دانشجویی بهتازگی اوج گرفته بود.
دغدغهٔ «دستبرد فکری با استفاده از اینترنت» حوالی سالهای ۲۰۱۰
یکی از کتابهای معروف در زمینهٔ اخلاق کسب و کار کتاب کریگ جانسون با عنوان چالشهای اخلاق برای رهبران کسبوکار است که سالهاست در دانشگاهها تدریس میشود و چند سال یکبار ویراست جدیدی از آن به بازار عرضه میشود ( + ).
ما در اینجا با یکی از تمرینهای کتاب که در ویراست چهارم (سال ۲۰۱۲ آمده) و در ویراستهای جدید حذف شده کار داریم. در آن ویراست، نویسنده مسئلهای را مطرح کرده بود که مسئلهی روز بود و در ویراستهای بعدی به نتیجه رسید که دیگر جای بحث چندانی دربارهٔ این موضوع وجود ندارد و آن را حذف کرد.
اما اتفاقاً برای ما و شما که میخواهیم تفکر تحلیلی را تمرین کنیم، همان مثال حذف شده بسیار آموزنده و جذاب است:
توضیح دربارهٔ لغت Plagiarism
در زبان انگلیسی استفاده از حرف دیگران بدون ارجاع به گوینده با کلمهٔ plagiarism توصیف میشود. این کلمه از ریشهٔ لاتین plagium (به معنای بچهدزدی/آدمربایی/در مقطعی: بردهدزدی) گرفته شده است (در آلمانی هم plagiat میگویند).
در دل این نامگذاری یک قضاوت ارزشی مهم وجود دارد: ماهیت دزدی آثار فکری دیگران چیزی فراتر از دزدی اموال فیزیکی آنهاست و محصول فکر نویسنده، فرزند یا عضو خانوادهٔ نویسنده فرض شده است.
جالب است که در انتشار غیرقانونی فایلهای کتابها و فیلمها و موزیکها هم از اصطلاح piracy استفاده میشود که با دزد دریایی همریشه است (pirate) که یکی از خشنترین شکلهای دزدی است.
احتمالاً کسانی که نخستین بار معادل فارسی «سرقت ادبی» را برای این واژه بهکار بردند، اهل ادبیات بودهاند و جز سرقت «ادبی» مصداق دیگری برای plagiarism متصور نبودهاند. در حالی ترکیب «سرقت ادبی» بار معنایی سنگین واژهٔ انگلیسی را با خود ندارد. بهویژه در نوشتههای غیرادبی، ترکیب «سرقت ادبی» بیشتر چنین تداعی میکند که فرد خودش صاحب فکر و اندیشه بوده، و صرفاً در شیوهٔ بیان و لحن و فرم دزدی کرده است. در حالی که plagiarism به سرقت فُرم محدود نیست و سرقت مفهوم و محتوا را هم شامل میشود.
عدهای به فراخور موضوع و فضای بحث، گاهی از «سرقت علمی» و گاه از «سرقت ادبی» بهعنوان معادل plagiarism استفاده میکنند. اگرچه اینکار اندکی دقت کلامی را بالا میبرد، اما همچنان این مشکل پابرجا است که ما به جای ویرایشگر پیشرفته نوت پد یک اصطلاح رایج در جهان، دو اصطلاح تعریف کردهایم.
در سرویس واژهیار (متعلق به فرهنگستان) اصطلاح «دستبرد فکری» پیشنهاد شده که معادل مناسبتری است. البته این معادل هنوز چندان جانیفتاده و سنگینی و خشونت نهفته در کلمهٔ لاتین/انگلیسی را در خود ندارد.
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری علم داده به شما پیشنهاد میکند:
علم داده چیست؟ | نگاهی به رشته علم داده و کاربردهای دیتا ساینس
بازار کار علم داده | چند مثال از کاربرد علم داده به زبان ساده
فراداده یا متادیتا چیست؟ | تفاوت داده با اطلاعات
کلان داده یا بیگ دیتا چیست؟ (+کاربردهای Big Data)
کتاب همه دروغ می گویند | کتابی ضعیف اما خواندنی درباره بیگ دیتا
تاریخچه هوش مصنوعی | چگونه از زمستان هوش مصنوعی فاصله بگیریم؟
سرقت ادبی (دستبرد فکری) | مقایسهٔ دو چالش مشابه در دو مقطع زمانی مختلف
سیستم توصیه گر چیست؟ | موتورهای پیشنهاددهنده چگونه کار میکنند؟
معرفی کتاب سیستمهای توصیه گر | مایکل شریگ
پرامپت نویسی برای هوش مصنوعی مولد | پیشنهاد استفاده از شاخص EE
هوش مصنوعی و استراتژی کسب و کار | مروری بر کتاب استراتژی همجوشی
انسانها و نکته ای در کاربرد هوش مصنوعی
پروژه GFT | چرا گوگل در پیشبینی اپیدمی و پاندمی موفق نشد؟
پروژه پیشبینی قتل و جنایت | یادگیری ماشین در خدمت پلیس؟
پیتر تیل | کارآفرین، بنیانگذار پی پل و از صاحبنظران حوزه تکنولوژی
شرکت پالانتیر (Palantir) | داده کاوی در مقیاس بزرگ برای پرسشهای خاص
کتاب جمهوری تکنولوژیک | مانیفستی برای محافظهکاران حوزهٔ تکنولوژی
Clearview AI | آیا با اینکه هوش مصنوعی تصویر شما را تشخیص دهد موافقید؟
انسان در برابر هوش مصنوعی | آیا کاسپاروف درباره خیانت IBM به علم درست میگوید؟
عاملیت و اراده در هوش مصنوعی | کدام ماشین، جراح، معلم و قاضی را ترجیح میدهید؟
هوش مصنوعی و صنعت نشر کتاب | گام جدید مایکروسافت؛ انتشارات ۸۰۸۰
سندروم هابسبورگ | اختلال خودخواری مدل در هوش مصنوعی مولد
مقاله آلن تورینگ (تست تورینگ) | نقطه آغاز دوران مدرن هوش مصنوعی
کتاب اهمیت آموزش پذیری (لزلی ولینت) | کمکی برای فهم بهتر هوش مصنوعی
هوش یار | کتابی درباره چت جی پی تی و [کمی] هوش مصنوعی
معرفی کتاب چت جی پی تی و آینده هوش مصنوعی | ترنس سینوسکی
معرفی کتاب درباره هوش مصنوعی و علم داده
چند مطلب پیشنهادی از متمم:
مجموعه عکس کامیونها و توکها | پروژهٔ کریستوفر هرویگ
جملههای روزانه (۱۰۱) | جملاتی دربارهٔ خیال، اضطراب، زمان و زبان
تعریف ارزش های سازمانی | چرا بیانیه ارزش های سازمانی تدوین میشود؟
تعریف سیستم پیچیده چیست؟ | اجزای سازنده یک سیستم پیچیده